İnsansız hava araçları (İHA), son yirmi yılda askeri operasyonların doğasını köklü biçimde değiştiren teknolojik gelişmeler arasında yer almaktadır. İlk olarak keşif ve gözetleme görevleri için kullanılan bu sistemler, zaman içinde silahlı platformlara dönüşmüş ve modern savaşın temel unsurlarından biri hâline gelmiştir. Özellikle 2010’lu yıllardan itibaren gelişen sensör teknolojileri, uydu navigasyon sistemleri ve yapay zekâ destekli kontrol algoritmaları sayesinde İHA’ların askeri kabiliyetleri önemli ölçüde artmıştır.
Bu dönüşümün en dikkat çekici unsurlarından biri dolaşan mühimmat olarak adlandırılan kamikaze insansız hava araçlarıdır. Kolay taşınabilir, hedef bulmayı, gözetlemeyi ve hedefe doğru yönlendirmeyi sağlayan yüksek çözünürlüklü elektro-optik ve kızılötesi kameralarla donatılmış olan bu sistemler, hedef bölgesi üzerinde belirli bir süre dolaşarak uygun hedefi tespit edebilen ve operatör tarafından verilen komut doğrultusunda ya da otonom şekilde hedefe çarparak imha gerçekleştiren taarruz platformlarıdır. Bu sistemlerin en önemli özelliği, hedef üzerinde karar verme esnekliği sağlamalarıdır. Geleneksel seyir füzeleri, fırlatma öncesinde belirlenen hedef koordinatlarına yönlendirilirken kamikaze İHA’lar hedef bölgesinde belirli bir süre bekleyebilir ve uygun hedef ortaya çıktığında saldırı gerçekleştirebilir.
Günümüzde modern askeri doktrin açısından kamikaze İHA sistemleri muharebe sahasında üç önemli avantaj sağlamaktadır. Birincisi, bu sistemlerin maliyet etkin olmasıdır. Geleneksel güdümlü mühimmat sistemleri oldukça pahalıyken bu sistemler görece düşük maliyetle üretilebilmektedir. Bu durum özellikle asimetrik savaş stratejilerinde önemli bir avantaj oluşturmaktadır.
İkincisi, kamikaze İHA sistemlerin operasyonel esnekliğidir. Bu sistemler hedef bölgesinde belirli bir süre bekleyebildiği için hareketli hedeflere karşı daha etkili olabilmektedir. Azerbaycan–Ermenistan arasında gerçekleşen Karabağ Savaşı’nda (2020) Azerbaycan birliklerinin İsrail’den temin ettiği Harop sistemleri ile Ermenistan ordusunun hareket halindeki konvoylarına düzenlediği başarılı taarruzlar bunun yakın dönemdeki en somut örneğidir.
Üçüncüsü ise sürü saldırısı kapasitesidir. Çok sayıda kamikaze İHA’nın aynı anda kullanılması, hava savunma sistemlerinin doyma noktasına ulaşmasına neden olabilir. Bu durum, modern hava savunma sistemleri açısından ciddi bir zorluk oluşturmaktadır.
Bu özellikler nedeniyle kamikaze İHA sistemleri, modern savaşta giderek daha önemli bir rol oynamaktadır. Özellikle orta büyüklükteki devletler ve devlet dışı aktörler için bu sistemler, gelişmiş hava kuvvetlerine sahip rakiplere karşı etkili bir denge unsuru olarak değerlendirilmektedir. Ancak yüksek teknoloji içeren silah sistemlerinin üretiminin uzun sürmesi ve artan maliyetlerin karşılanmasında yaşanan zorluklar karşısında dünyanın önde gelen orduları da bu teknolojiyi benimsemeye başlamışlardır. ABD’nin İran’ın Şahid İHA’sından tersine mühendislikle ürettiği ve yine İran’a karşı kullandığı LUCAS sistemi buna iyi bir örnektir.
Fotoğraf 1: Die Drohne Antiradar (DAR) Testler Sırasında 1980’ler
Kaynak: DORNIER
DAR Projesi ile Başlayan ve Harpy ile Olgunlaşan Süreç
Son yıllarda kamikaze İHA sistemlerinin askeri operasyonlarda yaygın şekilde kullanılmaya başlanması, bu teknolojinin stratejik önemini artırmıştır. Özellikle Rusya-Ukrayna Savaşı’nda yoğun bir şekilde kullanılması, akabinde Haziran 2025 yılında İran-İsrail arasında meydana gelen 12 Gün Savaşı ve halihazırda devam eden ABD-İsrail-İran arasındaki savaş gibi güncel örnekler, kamikaze İHA’ların modern muharebe alanında hayati bir rol oynadığını göstermektedir.
Aslında yenilikçi bir savaş teknolojisi olarak muharebe sahasında etkilerini gördüğümüz kamikaze İHA’nın modern anlamda ilk örneği 40 yıl önce ortaya çıkmıştır. 1980’lerin ortalarında Almanya ve ABD, Sovyet radarlarını hedef alabilecek, düşman hava savunmasını baskılayacak ateşle ve unut yöntemi ile çalışacak bir sistemi geliştirmek için Die Drohne Antiradar (DAR) adı verilen bir proje başlattı. Alman uçak üreticisi Dornier ihaleyi kazandı. Üretim aşamasında ABD’li Texas Instruments gibi firmalar da yer aldı. Uçuş süresi 3 saate kadar olan, potansiyel menzili yaklaşık 600 km olan bu sistemin 1990’larda Alman Silahlı Kuvvetleri’nde hizmete girmesi bekleniyordu. Ancak Soğuk Savaş’ın sona ermesiyle Sovyet tehdidinin ortadan kalkması projenin önemini yitirmesine neden oldu.
DAR’ın iptal edilmesinin ardından sistemin bazı teknik dokümantasyonları ve tasarım bilgileri İsrail savunma sanayii tarafından incelendi. Ve 1970’lerden itibaren taktik keşif İHA’ları, elektronik harp sistemleri ve anti-radar mühimmat teknolojileri alanlarında önemli ilerlemeler kaydeden İsrail, DAR projesi ile ortaya çıkan mühendislik çözümleri ve konseptlerle birlikte yeni bir sistem olan Harpy Kamikaze İHA’yı ortaya çıkardı.
Fotoğraf 2: Harpy Kamikaze İnsansız Hava Aracı
Kaynak: İsrail Havacılık ve Uzay Sanayii (IAI)
İsrail Havacılık ve Uzay Sanayii (IAI) tarafından üretilen ve ilk uçuşunu 1989 yılında yapan Harpy kamikaze İHA’lar, İsrail’in hava üstünlüğünün önemli bir parçası olarak tasarlanmıştır. Sistem özellikle İsrail ordusunun Suriye ve Lübnan’a düzenlediği operasyonlarda radar sistemlerin imhasında aktif olarak kullanıldı.
Bu sistem, Türkiye tarafından 1990’ların sonunda, İsrail ile yapılan savunma anlaşmaları kapsamında Türk Hava Kuvvetleri envanterine katılmıştır. Bunun yanında Hindistan, Çin, Şili ve Güney Kore gibi ülkeler bu sistemi yüksek miktarlarda hizmete almıştır.
Bugün modern muharebe alanında yaygınlaşan kamikaze İHA’ların teknolojik kökeni incelendiğinde, DAR projesi ile başlayan ve Harpy ile olgunlaşan bir evrimsel süreç açıkça görülmektedir. Bu süreç İran’ın Şahid 136’sına dönüşerek devam edecektir.
Fotoğraf 3: İran’ın Şahid-136 Kamikaze İHA Sistemi
Kaynak: MIDDLE EAST
İran’ın İHA programı İran-Irak Savaşı dönemine kadar uzanmaktadır. Bu dönemde İran, keşif ve hedef tespit görevleri için basit İHA platformları geliştirmiştir. Uluslararası yaptırımlar, teknolojik ambargolar ve asimetrik savaş doktrini 1990’lı yıllardan itibaren İran’ın insansız sistemler geliştirme programını şekillendirmiştir. Bu durum İran’ı yerli üretim ve tersine mühendislik stratejisine yöneltmiştir.
Modern hava gücünden mahrum olan İran, özellikle insansız sistemlerde yabancı teknolojilerin tersine mühendisliğini yoğun biçimde kullanmıştır. Bu sürecin en bilinen örneklerinden biri 2011 yılında ele geçirilen ABD yapımı RQ-170 Sentinel keşif İHA’sıdır. Bu olay, İran’ın İHA teknolojilerinde hızlı bir sıçrama yaşamasında önemli rol oynamıştır. Özellikle Şahid serisi kamikaze İHA’lar küresel savunma literatüründe dikkat çekmiştir.
Harpy’nin ortaya koyduğu kamikaze İHA “dolaşan mühimmat” konsepti, İran’ın Şahid programının temelini oluşturmuştur. İki sistem arasında delta kanat ve pervane yapısı ile konteyner tabanlı fırlatma sistemi gibi bazı tasarım benzerlikleri bulunmaktadır. Operasyonel doktrin olarak ele aldığımızda ise Harpy radar sistemlerini bastırma görevi için tasarlanmışken, Şahid-136 uzun menzilli stratejik hedeflere saldırı için uyarlanmıştır. Dolayısıyla sistemin, Harpy konseptinin farklı bir operasyonel rol için modifiye edilmiş versiyonu olarak değerlendirilebilir.
İran’ın geliştirdiği Şahid-136 sistemi, düşük maliyetli ancak 2000+ km menzilli saldırı kapasitesine sahip olması nedeniyle modern savaşta önemli bir yer edinmiştir.
Rusya-Ukrayna Savaşı; kamikaze İHA’ların savaş alanında yarattığı dönüşümü ve stratejik etkilerini gösteren en önemli örneklerden biri olmuştur. Rusya-Ukrayna Savaşı’nda İran yapımı Şahid (Shahed-136/131) kamikaze İHA’lar, Rusya tarafından Ukrayna’nın enerji altyapısını ve şehirlerini hedef almak için yoğun olarak kullanılmaktadır. Bu İHA’lar, Ukrayna hava savunmasını zorlayarak yıpratma savaşı stratejisinin temel bir unsuru hâline gelmiştir.
Kamikaze İHA’ların sürekli bir ani taarruz tehdidi, cephedeki birlikler üzerinde önemli bir psikolojik baskı oluşturmuştur. Özellikle düşük radar görünürlüğü İHA’ların düşman savunma sistemlerini geçmesini kolaylaştırmakta bu da sadece askerî değil, aynı zamanda sivil yaşam alanlarında da ciddi bir endişe ve savunma refleksi doğurmuştur.
Fotoğraf 4: Şahid-136 Kamikaze İHA
Kaynak: noghtezan_info
Bu sistemlerin en büyük avantajlarından biri de düşük üretim maliyetleridir. 20 bin dolara mal olan İran yapımı Şahid-136’ları etkisiz hâle getirmek için kullanılan hava savunma sistemlerinin maliyeti milyon dolarlarla ölçülmektedir. Bu maliyet, İHA’ları hem büyük askerî güçler için hem de daha küçük devletler için cazip bir silah hâline getirmiştir.
Öte yandan Kamikaze İHA’lara karşı savunma, modern hava savunma sistemleri için önemli bir sorun teşkil etmektedir. Bu İHA’lar genellikle küçük boyutları, hızlarının yüksek olmaması ve düşük radar görünürlükleri nedeniyle tespit edilmesi zor sistemlerdir. Ayrıca büyük sayılarda saldırı düzenleme kapasitesine sahip olmaları, savunma sistemlerinin etkinliğini azaltmaktadır. Bu tür saldırılara karşı elektronik harp sistemleri ve hava savunma füzeleri yoğun bir şekilde kullanılıyor, ancak bu tür sistemlerin maliyet ve etkinlik dengesizliği, savunma stratejilerinin geliştirilmesi gerektiğini göstermektedir. Rusya-Ukrayna Savaşı’nda oluşturduğu etkinin yanında özellikle son ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından İran’ın karşı saldırısında kullandığı başta Şahid ailesi olmak üzere kamikaze İHA’lar bölge ve Körfez ülkelerinde yerleşik ABD üslerini hedef almış, Patriot ve THAAD gibi ileri seviye hava savunma sistemlerine rağmen stratejik değerdeki komuta merkezleri, AN/TPY-2 radar, haberleşme sistemleri gibi unsurları imha etme başarısını göstermiştir.
Ayrıca bu sistemler fiziksel etkilerinin ötesinde, düşman kuvvetleri ve sivil halk üzerinde güçlü bir psikolojik etki yaratmaktadır. Rusya-Ukrayna Savaşı, İHA’ların askerî operasyonların yanı sıra psikolojik bir silah olarak da kullanılabileceğini göstermiştir. İran’ın turizm merkezi olan körfez ülkelerine saldırıları bu ülkelerde de büyük bir kaosa ve paniğe neden olmuştur. Havalimanlarına, enerji altyapısına yönelik saldırılar halk ve ülkeye gelen insanlar üzerinde büyük bir psikolojik baskı oluşturmuştur. Özellikle emlak sektöründe yaşanan büyük çöküş bu ülkelerin ekonomilerine büyük darbe vurmuştur.
Türk Savunma Sanayii Kamikaze İHA Ailesi
Türkiye, 2010’lu yılların ortasından itibaren insansız sistemler alanında önemli bir teknolojik sıçrama gerçekleştirmiş ve özellikle taktik mini kamikaze İHA sistemleri alanında savunma sanayii ekosisteminde yer alan kamu ve özel sektör kuruluşları özgün platformlar geliştirmiştir. Bu sistemler, Türk Silahlı Kuvvetleri ve güvenlik birimleri tarafından operasyonel olarak kullanılmakta ve aynı zamanda uluslararası pazarda ihracat başarısı elde etmektedir.
Fotoğraf 5: ALPAGU Sabit Kanatlı Kamikaze İHA
Kaynak: STM
Türkiye’de STM tarafından geliştirilen taktik mini İHA ailesi, kamikaze İHA ve keşif İHA platformlarını içermektedir. KARGU (döner kanatlı kamikaze İHA), ALPAGU (sabit kanatlı kamikaze İHA) ve TOGAN (keşif ve gözetleme İHA) olmak üzere üç temel sistemden oluşmaktadır.
Türk savunma sanayii kamikaze İHA sistemlerinde yalnızca platform geliştirmekle kalmamış, aynı zamanda yapay zekâ ve sürü algoritmaları üzerine de çalışmalar yürütmektedir. Otonom hedef tespiti, görüntü işleme ile hedef sınıflandırması, engel tanıma ve kaçınma, sürü halinde görev icrası, müşterek yer kontrol istasyonu ile platformlar arası birlikte çalışabilirlik ve elektronik karıştırma ortamında navigasyon gibi kabiliyetlerde geliştirilmiştir.
KARGU ve ALPAGU sistemleri farklı kıtalarda birçok ülkeye ihraç edilmiş ve Türk savunma sanayiinin küresel pazardaki rekabet gücünü artırmıştır. Bu durum Türkiye’yi kamikaze İHA teknolojisinde; İsrail, ABD, Çin gibi ülkelerle birlikte küresel üreticiler arasında önemli bir aktör hâline getirmiştir.
Fotoğraf 6: KARGI Kamikaze İHA
Kaynak: Anadolu Ajansı
Kargı: Dünyadaki askeri teknoloji alanındaki gelişmeleri yakından takip eden Türk Silahlı Kuvvetleri, 1990’ların sonlarında İsrail’den tedarik ettiği Harpy kamikaze İHA sistemlerinin yerini alacak daha modern bir sisteme duyduğu ihtiyaca cevap vermek amacıyla Lentatek ana yükleniciliğinde ASELSAN, TÜBİTAK SAGE ve TEI iş birliği ile KARGI projesi başlatıldı. Kargı’nın RF arayıcı başlık ve tahrip sistemine ek olarak, uçuş motoru, fırlatma motoru (roket motoru), link sistemi, pervane ve yakıt tankı gibi alt sistemleri de tamamen yerli olarak geliştirildi. Proje kapsamında geliştirilen sistemin ilk başarılı uçuşu 2018 yılında gerçekleştirilmiştir.
Türk savunma sanayi için birçok ilki barındıran KARGI, düşman entegre hava savunmasında yer alan radarları ve düşmanın satıhtan havaya silah sistemlerini baskı altına alıp tahrip etme kabiliyetine sahiptir. Öte yandan elektro-optik sensörlü varyantı ise askeri üsler, zırhlı araçlar ve komuta merkezleri gibi hedeflere saldırı gerçekleştirebilir.
Alpagut: STM ve ROKETSAN tarafından geliştirilen yeni nesil uzun menzilli dolanan mühimmat sistemi ALPAGUT özellikle yüksek hassasiyetli taarruz kabiliyeti ile dikkat çekmektedir. ALPAGUT sistemi ilk kez 2022 yılında tanıtılmıştır. Test süreci devam eden ALPAGUT sistemi farklı tipte harp başlıkları taşıyabilmekte ve farklı hedef setlerine karşı kullanılabilmektedir. 60 km operasyonel yarıçapı, 60 dakikadan fazla havada kalma süresi, gece gündüz operasyon kabiliyeti ile ALPAGUT’un, hareketli veya sabit kara, deniz hedeflerine karşı etkin bir güç oluşturması öngörülüyor.
Eren: Türk savunma sanayisinin yeni çözümlerinden biri de Roketsan tarafından geliştirilen ve test süreci devam eden Yüksek Hızlı Çok Amaçlı Dolanan Mühimmat EREN. SİHA, helikopter, kara araçları, yer konuşlu sistemler ve deniz platformlarından atılarak düşük hızda seyreden, öncelikle Shahed 136 ve HARPY/HAROP gibi azami Mach 0.4 sürate kadar erişebilen kamikaze İHA tehditlerinin imhası için geliştirilmiştir. Bunun yanı sıra zırhlı/zırhsız yer hedefleri ve anti-personel olarak kullanılabilecek EREN, GPS destekli Ataletsel Seyrüsefer Sistemi (INS) ve IIR Arayıcı Başlık ile donatılmış güdüm yeteneği, uzun havada kalış süresi ve 100+ km menziliyle bu alandaki önemli bir ihtiyacı karşılayacak. Bayraktar AKINCI ile atış testi gerçekleştirilen EREN’in bu yıl seri üretimine başlanması hedefleniyor.
Fotoğraf 7: Baykar K2 Kamikaze İHA
Kaynak: Baykar
K2 Kamikaze İHA: Baykar tarafından geliştirilen gelişmiş yapay zekâ ve otonomi algoritmaları ile donatıldı. Sistem, seyrüsefer mimarisi, küresel konumlama sistemlerinin (GNSS) bulunmadığı veya yoğun karıştırmaya maruz kaldığı elektronik harp ortamlarında görev yapabilecek şekilde tasarlandı. Platform, gimbal kamerası ve gövde altında bulunan gece görüş kabiliyetine sahip kamera sistemi aracılığıyla yeryüzü şekillerini görsel olarak tarayarak konum kestirimi yapabiliyor. Bu sayede K2 Kamikaze İHA, tümüyle GNSS sinyallerinin bulunmadığı ortamlarda dahi görsel tarama kabiliyetiyle kesintisiz seyrüsefer icra ederek hedefine otonom şekilde ilerleyebiliyor. Üzerinde bulunan EO/IR gimbal kamera sistemi, platforma hem keşif-gözetleme yeteneği kazandırıyor hem de görsel kilitlenme özelliği ile hedefi tam isabetle bulmasına olanak tanıyor. Platform, ayrıca koordinat tabanlı hassas vuruş yeteneğine de sahip. Sınıfının en büyük kamikaze platformu olan K2 Kamikaze İHA, kısa pistlerden kalkış-iniş kabiliyetiyle sahada esneklik sağlıyor.
800 kilogram azami kalkış ağırlığına sahip platform, yüksek tahrip gücü sunan 200 kilogramlık harp başlıklı mühimmat taşıyabilme özelliğiyle benzerlerinden ayrılıyor. 2000+ km menzili, 200+ km hızı ve 13 saatin üzerinde havada kalış süresi ise platformun uzun menzilli stratejik görevleri icra edebilmesine olanak tanıyor.
TOYCA 05: SkyDagger tarafından geliştirilen TOYCA 05 kamikaze İHA, 70 km menzil, 5 kg yüksek infilaklı harp başlığı, mesh sürü haberleşme, anti-jamming koruma, FPV veya tam otonom uçuş gibi özelliklerle görev yapacak. Skydagger, sabit kanat İHA’dan yılda 30 binden fazla üretim kapasitesine sahip bulunuyor.
Sonuç
Kamikaze İHA sistemleri modern savaşın en kritik unsurlarından biri hâline gelmiştir. Türkiye, bu alanda son on yıl içinde hem teknolojik hem de operasyonel açıdan hızlı bir gelişim göstermiştir. STM’nin KARGU ve ALPAGU sistemleri, Roketsan’ın ALPAGUT mühimmatı, Baykar’ın yeni nesil dolanan mühimmat konseptleri ve Skydagger gibi yeni girişimler Türkiye’nin bu alandaki teknolojik kapasitesini ortaya koymaktadır. Türk kamikaze İHA ekosistemi sadece bunlarla da sınırlı değildir. Orta ölçekli birçok firma farklı operasyonel konseptlere yönelik sistemler geliştirmektedir.
Gelecekte yapay zekâ destekli sürü sistemleri, yüksek hızlı dolanan mühimmat ve çok platformlu kullanım konseptleri Türkiye’nin kamikaze İHA teknolojilerinde daha ileri seviyelere ulaşmasını sağlayacaktır. Bu gelişmeler, Türkiye’nin insansız savaş sistemleri alanında küresel savunma sanayiindeki konumunu da güçlendirecektedir.
