Devrim Muhafızları Ordusu Kudüs Gücü, İran’ın asimetrik savaş doktrininin, sınır ötesi operasyonlarının ve Orta Doğu’ya yayılan vekalet ağlarının en tepe noktasında yer alan yapıdır. Bu yapının mimarı sayılan Kasım Süleymani’nin Ocak 2020’de Bağdat Havalimanında ABD tarafından öldürülmesinin ardından Tuğgeneral İsmail Kani, komutayı devralmıştır. Kani’nin komutanlık dönemi, İran’ın “Direniş Ekseni” olarak adlandırdığı ittifak ağının ağır istihbarat zafiyetleri, yapısal çözülmeler ve yıkıcı savaşlarla sarsıldığı bir döneme denk gelmiştir.
Özellikle 2024–2025 yıllarında Hizbullah ve Hamas liderlerinin İsrail tarafından sistematik biçimde hedef alınması, Esad rejiminin çöküşü ve son olarak Şubat 2026’da ABD-İsrail ortaklığıyla gerçekleştirilen ve İran Dini Lideri Ayetullah Hamaney ile DMO üst komuta kademesinin ölümüyle sonuçlanan operasyon, İsmail Kani’nin kendisini ve liderliğini yoğun tartışmaların odağına yerleştirmiştir. Bu gelişmelerden kişisel olarak zarar görmeden çıkması ise Kani’nin İsrail istihbaratına hizmet eden bir “köstebek” olabileceği yönündeki iddiaların ortaya atılmasına yol açmıştır.
Erken Dönem Hayatı ve Devrim Muhafızları’na Katılımı
Kani, 1959 yılında İran’ın kuzeydoğusunda yer alan Razavi Horasan eyaletinin başkenti Meşhed’de dünyaya gelmiştir. Ülkenin en büyük ikinci şehri olan Meşhed, aynı zamanda Şii inancının en önemli hac merkezlerinden biridir. Kani’nin Meşhed doğumlu olması, aynı şehirden gelen Dini Lider Hamaney ile ilerleyen yıllarda kuracağı hemşerilik ve sadakat ilişkisini şekillendiren unsurlardan biri olmuştur.
Kani, Devrim Muhafızları Ordusu’nun Horasan şubesine, devrimden yaklaşık bir yıl sonra, Mart 1980’de katılmıştır. Bu tarih, Irak’ın İran’ı işgal etmesinden yalnızca birkaç ay öncesine denk gelmektedir. Kayıt işlemlerinin ardından paramiliter eğitim almak üzere Tahran’a gönderilmiş ve bugün İmam Ali Garnizonu olarak bilinen Sadabad Garnizonu’nda 35 günlük yoğun bir askeri kursa tabi tutulmuştur. Dönemin askeri yapılanması dikkate alındığında, bu eğitimin İran ordusunun en seçkin birliklerinden biri olan 23. Hava İndirme Özel Kuvvetler Tugayı subayları tarafından verildiği anlaşılmaktadır.
Temel eğitimini tamamladıktan sonra memleketi Meşhed’e dönen Kani, burada daha sonra Tahran Belediye Başkanlığı ve İran Meclis Başkanlığı yapacak olan Muhammed Bakır Kalibaf ile 2009 yılında bir intihar saldırısında hayatını kaybedecek olan etkili DMO komutanı Nur-Ali Şuştari ile birlikte 5. Nasr Tümeni’nin kurucu kadrosunda yer almıştır. Kani’nin ilk saha tecrübesi ise İran içindeki ayrılıkçı hareketlere karşı yürütülen operasyonlarda olmuştur. Bu çerçevede ilk olarak solcu ve etnik Türkmen hareketlerinin bastırılması amacıyla Gülistan eyaletindeki Günbed-i Kavus’a sevk edilen Horasan birliğine katılmıştır. Ardından Mahmud Kaveh komutasındaki birliklerle birlikte Kürdistan eyaletinin Senendec kentine gönderilmiştir.
Hamaney ve Süleymani
Kani’nin askeri kariyerini kalıcı kılan unsur, savaş alanında elde ettiği operasyonel başarılardan ziyade burada kurduğu sosyolojik ve kişisel ağlardır. Mart 1982’de güney cephesinde, o dönemde 41. Sarallah Tümeni’nin komutanı olan Kasım Süleymani ile tanışmıştır. Bu karşılaşma, ilerleyen yıllarda İran’ın güvenlik bürokrasisinde belirleyici bir rol oynayacak uzun soluklu bir ortaklığın başlangıcı olmuştur. Kani, yıllar sonra verdiği bir mülakatta bu bağı şu sözlerle ifade etmiştir: “Biz hepimiz savaş çocuklarıyız. Bizi birbirimize bağlayan ve dostluğumuzu kuran şey ne coğrafyaydı ne de memleketlerimiz. Biz savaş yoldaşlarıyız ve bizi dost yapan şey de savaşın o amansız doğasıydı. Zorluk ve ölüm tehlikesi altında kurulan dostluklar, sıradan mahalle arkadaşlıklarından çok daha derin ve koparılamaz bağlar yaratır”. Bu ortak deneyim, DMO içinde sıklıkla “Savaş Nesli” olarak adlandırılan ve sonraki yıllarda İran’ın güvenlik bürokrasisi, istihbarat aygıtı ve ekonomik ağları üzerinde önemli etkiler kuracak kadroların şekillenmesinde önemli bir rol oynamıştır.
Savaş yıllarının Kani’ye sağladığı bir diğer önemli kazanım ise Ali Hamaney ile kurduğu kişisel temas olmuştur. O dönemde İran Cumhurbaşkanı olarak sık sık cepheyi ziyaret eden Hamaney, kendi memleketi Meşhed’den gelen askerlerden oluşan 5. Nasr Tümeni’ne özel bir ilgi göstermekteydi. Kani’nin komutanları arasında yer aldığı bu tümeni teftişi sırasında başlayan tanışıklık, DMO’nun üst düzey komutanlarından Nur-Ali Şuştari’nin referanslarıyla daha da pekişmiştir. Bu erken dönem güven ilişkisi, Hamaney’in 1989 yılında Dini Liderlik makamına gelmesinin ardından Kani’nin rejim nezdinde güvenilir ve sadık bir kadro olarak konumlanmasına katkı sağlamıştır. Nitekim Hamaney, 2020 yılında Kani’yi Kudüs Gücü komutanlığına atarken yayımladığı kararnamede onu “Kutsal Savunma’nın en önde gelen ve cesur komutanlarından biri” olarak nitelendirmiştir.
Kudüs Gücü’nün “Gölge” İkinci Adamı
Kasım Süleymani’nin Kudüs Gücü Komutanı olduğu dönemde, İsmail Kani de onun sağ kolu olarak Komutan Yardımcılığı görevine getirilmiştir. Bu atama, Kudüs Gücü içinde yaklaşık yirmi yıl sürecek belirgin bir iş bölümünün başlangıcını oluşturmuştur. Süleymani, faaliyetlerini ağırlıklı olarak Irak, Suriye, Lübnan ve Filistin’i kapsayan Batı cephesine yoğunlaştırırken Kani ise Afganistan, Pakistan ve Orta Asya cumhuriyetlerinin yanı sıra Afrika ve Latin Amerika’yı kapsayan operasyonların koordinasyonundan sorumlu olmuştur. Kani ayrıca 2006 yılında DMO İstihbarat Karşı Koyma Birimi Başkan Yardımcısı olarak görev yapmış ve bu pozisyon aracılığıyla Kudüs Gücü’nün bilgi güvenliği ve karşı-istihbarat faaliyetlerinin şekillendirilmesinde önemli rol oynamıştır.
Suriye İç Savaşı: Vekil Orduların Kurulması
Suriye iç savaşı sırasında İran, resmi askeri kayıplarını sınırlı tutmak ve operasyonel maliyetleri azaltmak amacıyla İran’da yasal haklardan yoksun, yoksul ve çaresiz durumda olan Afgan mültecilerden oluşan paramiliter ağlar oluşturmuştur. Bu süreçte İsmail Kani’nin önemli bir rol oynadığı bilinmektedir. İran’da yaşayan ve çoğu zaman yasal statü açısından kırılgan bir konumda bulunan Afgan mülteciler, aylık maaş, ailelerine oturma izni sağlanması ve Şii kutsal mekânlarının savunulması gibi dini ve ideolojik motivasyonlar aracılığıyla bu yapılara dâhil edilmiştir. Bu çerçevede oluşturulan en büyük yapı, Liva Fatemiyyun (Fatemiyoun Tugayı) olmuştur. Benzer şekilde Pakistanlı Şiilerden de Liva Zeynebiyyun (Zainabiyoun Tugayı) adı verilen birlikler teşkil edilmiştir. Kani’nin, bu birliklerin İran’ın doğusundaki üslerde eğitilmesi, silahlandırılması ve sivil uçuşlar ya da hac organizasyonları aracılığıyla Suriye cephesine sevk edilmesinin koordinasyonunda önemli rol oynadığı bilinmektedir.
Süleymani Sonrası Boşluk ve Paradigma Değişimi
3 Ocak 2020’de Trump’ın doğrudan emriyle gerçekleştirilen bir SİHA saldırısı, Bağdat Uluslararası Havalimanı’ndan ayrılmakta olan Kasım Süleymani ve Haşdi Şabi Başkan Yardımcısı Ebu Mehdi el-Mühendis’in konvoyunu vurarak her iki ismi de öldürdü. Suikastın yarattığı şok dalgası henüz dağılmamışken Hamaney, İsmail Kani’nin rütbesini Tümgeneralliğe yükselterek onu Kudüs Gücü’nün yeni komutanı olarak atadı. Kani, koltuğa oturduğu andan itibaren selefi Süleymani’nin gölgesinde, onun kurduğu mirasın hem bekçisi hem de tasfiyecisi olarak yönetim anlayışını şekillendirmek zorunda kaldı.
Ne var ki bu miras, Kani’nin elinde birbiri ardına çözüldü. Ekim 2024’ten itibaren patlak veren şiddetli İsrail-Hizbullah savaşında İran’ın bölgedeki varlığı büyük bir yıkıma uğradı. Lübnan’ın güneyindeki sivil ve askeri altyapı dümdüz edildi. Örgüt roket kapasitesinin yarısından fazlasını yitirdi ve üst komuta kademesi tamamen yok edildi. Akabinde, Kani ve Süleymani’nin milyarlarca dolar ve binlerce kayıp pahasına ayakta tuttuğu Esed rejimi de Aralık 2024’te muhaliflerin Şam’ı ele geçirmesiyle kesin olarak çöktü. Esed’in Rusya’ya sığınması ve Sünni kökenli yeni geçiş hükümetinin kurulması, İran’ın Tahran’dan Beyrut’a uzanan stratejik kara köprüsünü kalıcı olarak parçaladı.
İsmail Kani’nin son iki yılı, askeri operasyonlardan ziyade kendisinin merkezinde yer aldığı tuhaf kayboluşlar, İsrail suikastlarından mucizevi kurtuluşlar ve ağır ihanet suçlamalarıyla geçmiştir. Etrafındaki tüm üst düzey komutanların nokta atışı SİHA veya hava saldırılarıyla öldürüldüğü bir ortamda Kani’nin her seferinde fiziksel bir yara almadan kurtulması, ona Arap medyasında “Dokuz Canlı Adam” lakabını kazandırmış ancak DMO içinde onun bir deha olduğundan ziyade bir “İsrail casusu” olduğuna dair paranoyak şüpheleri de körüklemiştir.
Bu şüphelerin en somut beslenme noktası, 27 Eylül 2024’te yaşandı. İsrail ordusu, Beyrut’un güneyindeki Dahiye mahallesine sığınak delici bombalarla devasa bir saldırı düzenleyerek Hizbullah lideri Hasan Nasrallah’ı ve Kani’nin en yakın yardımcılarından Kudüs Gücü komutan yardımcısı Abbas Nilfuruşan’ı öldürdü. Büyük istihbarat zafiyetinin ardından Kani, durumu kontrol altına almak ve örgütün yeni lideri olması beklenen Haşim Safiyuddin ile görüşmek üzere gizlice Lübnan’a gitti. Ancak Ekim ayının ilk haftasında İsrail’in Safiyuddin’in bulunduğu yeraltı sığınağını vurmasının ardından Kani’den uzun süre haber alınamadı. Günler boyunca İran’daki resmi törenlere katılmaması, hatta ailesinin bile yerini bilmemesi, uluslararası medyada onun da bu saldırıda hayatını kaybettiğine dair haberlerin yapılmasına yol açtı.
Fakat olayın aslı, medyaya yansıyandan çok daha vahimdi. Haber kuruluşları, Lübnanlı ve Iraklı kaynaklara dayandırdıkları haberlerde İsrail’in Hizbullah liderlerinin yerini anında tespit edebilmesinin ardında “yüzde 100 İran kaynaklı” bir istihbarat sızıntısı olduğunu ve bir numaralı şüphelinin bizzat Tuğgeneral Kani olduğunu öne sürdü. İddialara göre Hamaney’in doğrudan emriyle Kani ve ekibi tecrit edilerek ev hapsine alınmış ve DMO İstihbarat Koruma Birimi tarafından ağır bir sorguya çekilmişti. Sorgu sırasında Kani’nin kalp krizi geçirdiğine dair söylentiler de yayıldı. İsrail basınının geçmişte Kani’nin yüzü gizlenmiş bir kişiyle “gizli bir toplantıda” olduğunu ima eden fotoğraflar yayınlamış olması ise bu iddiaları daha da körükledi. Kani, nihayetinde 15 Ekim 2024’te Tahran’da General Nilfuruşan’ın cenaze törenine sivil kıyafetlerle ve ağlarken kameralar karşısına çıkarak sağ olduğunu kanıtladı ve söylentileri geçici olarak yatıştırdı.
12 Günlük Savaş ve New York Times’ın Ölüm Haberi
Haziran 2025’te İran ve İsrail arasında füzeler ve hava saldırılarıyla yürütülen ve binlerce can kaybına yol açan 12 Günlük Savaş sırasında Kani bir kez daha sahneden silindi. Çatışmaların zirvesinde The New York Times, İran devlet medyası kaynaklarına dayandırarak Kani’nin bir İsrail hava saldırısında öldürüldüğünü duyurdu. Dünyada flaş gelişme olarak geçen bu haberin üzerinden yalnızca birkaç gün geçmişti ki Kani, 24 Haziran 2025’te Tahran’daki bir halk gösterisinde yeniden ortaya çıktı. İran basını bu kasıtlı kayboluşları, İsrail istihbaratının hedefleme mekanizmalarını boşa çıkarmak için uygulanan bilinçli bir taktik olarak sundu.
Ancak 28 Şubat 2026, bu taktiğin de geçersiz kılındığı günün olarak tarihe geçti. Amerikan kuvvetleri ve İsrail hava güçlerinin koordineli olarak icra ettiği Destansı Öfke (Epic Fury) Harekatı, 20 yıldan uzun süredir oluşturulan derin insan istihbaratı ağları ve siber sızmalar kullanılarak doğrudan İran rejiminin beynini hedef aldı. Tahran’daki Dini Liderlik ofisine ve sığınaklara düzenlenen yüksek hassasiyetli saldırılarda 36 yıldır ülkeyi mutlak yetkiyle yöneten Hamaney, kızı, damadı ve torununun yanı sıra Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi, Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanı Tümgeneral Abdurrahim Musevi ve DMO Başkomutanı Tümgeneral Muhammed Pakpur dahil en az 40 üst düzey askeri yetkiliyle birlikte hayatını kaybetti.
Operasyonunun en dikkat çekici ve esrarengiz detaylarından biri, Hamaney ve 40 generalin öldüğü listede İsmail Kani’nin adının olmamasıydı. İddialara göre Kani, bombaların düşmesinden sadece dakikalar önce Hamaney’in sığınağından ayrılmıştı. Bu durum, Kani’nin peşini hiç bırakmayan “köstebek” söylentilerini bu kez devleti paramparça edecek bir noktaya taşıdı.
BAE merkezli The National gazetesi ve çeşitli Arap medya kuruluşları, DMO İstihbaratının Hamaney’in koordinatlarının nasıl sızdığını araştırdığını ve ihanetin kaynağı olarak Kani’yi belirlediğini rapor etmiştir. Haberlere göre Kani, Mossad ajanı olmakla suçlanarak DMO tarafından tutuklanmış ve gizlice kurşuna dizilerek idam edilmiş olabileceği yazılmıştır.
Peki Kani’nin kendisi bu saldırıda neredeydi? Dikkate değer başka bir analiz, İtalyan İstihbaratı (SISMI/AISE) eski yöneticilerinden Marco Mancini’nin sızdırdığı raporlara dayanmaktadır. Mancini’ye göre ABD-İsrail operasyonu, 2005’ten beri sürdürülen bir HUMINT sızmasının sonucuydu ve Kani idam edilmedi. Aksine Kani, eski Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani ve eski Dışişleri Bakanı Cevad Zarif gibi Batı ile pragmatik ilişki kurabilen figürlerle birlikte Tahran’daki gizli bir “Teslimiyet Ekibi”nin parçasıydı. Bu analize göre Hamaney ve şahin kanadın tasfiye edildiği saldırıda Kani bilinçli olarak sağ bırakıldı. ABD’nin talep ettiği teslimiyet senaryosu sonrasında İran’ın ılımlı bir rejime geçiş sürecinde orduyu kontrol altında tutacak köprü figür olarak konumlandırıldı. Doğrulanması mümkün olmayan bu iddia, Kani’nin bütün kariyerini tanımlayan o temel muammayı bir kez daha önümüze koyuyor: Bu adam gerçekten kim?
