İlginç saç stili ve açıklamaları nedeniyle destekçileri kendisi için “El Loco” (çılgın) ve “El Peluca” (peruk) lakaplarını kullanıyor. Fakat kendisi “El León” (aslan) lakabını tercih etmekte. Peki tüm bu tanımlamaların ardında Javier Milei aslında kimdir?
Organ ticaretini yasallaştırma gibi çılgın vaatleriyle ekonomik istikrarı sağlama sözü verip seçim sonrası kripto para vurgunu iddialarıyla gündeme gelen, Merkez Bankasını kapatacağını iddia eden ve tüm bu skandal ifadelere rağmen Arjantin’de enflasyonu düşürmeyi başaran bir lider: Javier Milei. Popülist söylemleriyle dünya gündemine oturan Milei, Arjantin’deki ekonomik sorunlar için bir çıkış yolu sunmasının yanı sıra halkın siyasi elitlere duyduğu öfkenin sonucunda alternatif bir lider olarak görülmüştür. Dolayısıyla Milei’nin kişisel serüveni ve politik imajını anlamaya çalışmak yalnızca siyasi bir figürü değil, aynı zamanda onun varlığını sağlayan toplumsal ve siyasi koşulları da anlamamıza yardımcı olacaktır.
22 Ekim 1970 doğumlu Javier Gerardo Milei, çocukluk ve gençlik yıllarını Arjantin’in başkenti Buenos Aires’te geçirmiştir. Gençlik yıllarında amatör düzeyde şarkıcılık ve futbolculuk yapan Milei, Arjantin’de yaşanan hiperenflasyon sebebiyle ilgisini ekonomiye yöneltti. Akademisyen olmasıyla birlikte ekonomi ve siyaset hakkında birçok kitap yayınladı. 2010’lu yıllarda hükümetin politikalarını eleştirerek yüksek reytingler alan bir televizyon spikeri olarak kariyerini sürdürdü. 2021 yılında ise Javier Milei’nin önderliğini yaptığı “La Libertad Avanza” seçim ittifakında milletvekili olmayı başardı.
Arjantin Cumhurbaşkanlığı seçiminde aday olan Milei, bu süreçte yüksek enflasyonla mücadele etmek adına ciddi adımlar atacağını belirterek Arjantin halkından destek topladı. Ekonomik büyümeyi sağlayabilmek için Milei’nin temel çıkış noktası sağlık ve eğitimi özelleştirmek, kamu harcamalarını kısmak ve bakanlıkların yarısını ortadan kaldırmaktır. Hatta savunduğu bu derin kesintileri mitinglerinde testere çalıştırarak sembolleştirdi. Tüm bu çabalarının sonunda 19 Kasım 2023 tarihinde yapılan Arjantin Cumhurbaşkanlığı seçiminde yüzde 55,69 oy oranıyla Sergio Massa’yı yenerek yeni Arjantin Devlet Başkanı olmayı başardı. Milei, Arjantin’in ekonomik açıdan refaha ermesi için serbest piyasa ekonomisi ve bireysel özgürlükleri merkeze alan bir yönetim anlayışını önermesi sebebiyle libertaryen, anarko kapitalist ve kimi yönleriyle aşırı sağcı bir kimlik olarak tanımlanmaktadır.
Görsel 1: Javier Milei, Eylül 2023’teki seçim kampanyasını elektrikli testere ile sembolize etti
Kaynak: CATO Institute
Javier Milei’nin Ekonomik Dönüşüm Vizyonu
Javier Milei, kendisinden önceki başarısız neo-liberal ve yeni kalkınmacı modellerin, borç ödemelerinin sürekli ertelenmesinin ve özellikle Kovid-19 salgını sürecinde yaşanan ekonomik buhranın iyice yoksullaştırdığı Arjantin halkının güvenini; mevcut sisteme karşı isyankâr duruşu ve radikal reform vaatleri sayesinde kazanmaya başlamıştı. Merkez Bankasını kapatıp Arjantin pesosu yerine ABD dolarını resmi para birimi olarak kullanmak, eğitim ve sağlık sektöründe özelleşmeye gitmek, serbest ticaret ortamı yaratmak ve kamu harcamalarını minimuma indirmek gibi vaatler sayesinde halktan destek aldı.
Javier Milei’ye göre Arjantin’in ekonomik açıdan iyileşmesi için kamu harcamalarını kısmak şart. “Şok terapi” olarak adlandırılan kısıtlayıcı yaklaşımla birlikte kamu harcamalarında ciddi kemer sıkma politikaları izleyeceğini duyurmuştu. Resmi rakamlara göre Arjantin’de kamuda çalışan insan sayısı neredeyse 3 milyonu aşıyor. Kamuda olması gerekenin çok üstünde insanın çalıştığını belirten Milei, binlerce devlet çalışanını işten çıkardı. Ekonomide istikrarı sağlamak amacıyla kamuda 70 bin iş pozisyonunu kaldırmayı hedefledi ve kamu ihalelerini de askıya aldı. Tüm bunların yanı sıra çeşitli bakanlıkları kapattı, emekli maaşlarında kesintiye gitti ve sübvansiyonlara ara verdi. İlk çeyrekte Milei, hükümetin kontrolsüz para basımını durdurmayı başardı ve uzun bir zamandan sonra ilk kez mali fazla verdi. Aralık 2023’te yüzde 25 olan aylık enflasyon oranını mart ayında yüzde 11’e düşürdü. Enflasyonun aydan aya düşüş yaşaması uluslararası piyasaya ve potansiyel yatırımcılara olumlu yönde yansımaktadır. Ekonomide hedeflenen istikrarı elde etmeyi kısmen de olsa başarması sayesinde Milei, Arjantin halkının sempatisini kazanmaya devam etmektedir.
Her ne kadar güncel stratejilerini uygulama noktasında başarılı olsa da 14 Şubat 2025 tarihinde X hesabı üzerinden LIBRA isimli bir kripto para birimini paylaşması, kamuoyundaki imajını bir miktar zedeledi. Milei’nin paylaşımından bir süre sonra aniden yükselip bir anda düşüşe geçen Libracoin, birçok yatırımcısını zarara uğrattı. Kripto paranın değer kaybetmesinden sonra tweetini silen Milei, sonrasında yatırımcıların gönüllü bir şekilde yatırım yaptığını, dolayısıyla değer kaybından sorumlu olmadığını ve kripto paradan bir kazanç elde etmediğini iddia etse bile muhalefetten isimler Milei’nin dolandırıcılığı teşvik etme suçundan ceza alması ve görevine son verilmesi gerektiğini bildirdi.
Libracoin hakkında tartışmalar devam ederken Milei, yoksulluğun artış göstermesi sonucu halktan üst üste gelen tepkileri görmezden gelmeye devam etmekte. Ülkedeki yoksulluk, Arjantin halkının süt, ekmek gibi temel gıda ihtiyaçlarına erişim oranını azalttı. Arjantin, dünyanın en büyük et ihracatçılarından biri olmasına rağmen halkın et tüketim oranı 28 yılın en düşük seviyelerine indi. Yoksulluktaki artış oranı ve orta sınıfın giderek yok olmasının yanı sıra kimi eleştirmenler tarafından Milei’nin radikal reformlarının ülkenin kamusal hizmet kalitesinde bir düşüş yaratabileceği iddia edildi. Ekonomist Martín Kalos, üniversite ve hastanelere ayrılan bütçenin kesintiye uğramasının uzun vadede hizmet ve eğitim kalitesinde ciddi aksamalara yol açabileceğinden endişe ettiğini ifade ederek Milei’nin reformlarını tartışmaya açmıştır.
Trump ve Milei İttifakı
Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei ve Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump dostluğu medyada sıkça yer bulmakta. Kasım ayında Milei ve Trump arasında gerçekleşen bir telefon görüşmesinde Trump’ın Milei’ye “Let’s Make Argentina Great Again” ifadelerini kullandı ve Milei’nin de “seni bir dahaki sefere başkan olarak görmeyi umuyorum” şeklinde yanıt vermişti. Trump’ın seçimi kazanmasından sonra kimilerince bu dostluk ilişkisi Milei tarafından bir bağlılık politikasına dönüştürülmüş durumda. ABD Başkanı Donald Trump’ın Dünya Sağlık Örgütü’nden (WHO) ayrılma sürecine girmesinden iki hafta sonra Arjantin tarafından da sesler yükselmeye başladı. Javier Milei örgütle yolları ayırma sürecini başlatacağını ifade etti. DSÖ’den fon almadıklarını belirten Arjantin Devlet Başkanlığı Sözcüsü Manuel Adorni ayrılmalarının onların nezdinde bir fark yaratmayacağını hatta aksine Kovid-19 salgınında karantina sürecinden bu yana ekonomik olarak ciddi anlamda zarar gördüklerini ifade etti. Buna ek olarak Trump’ın Paris İklim Anlaşması’ndan çekilmesinin üzerine Milei’nin de çekilmeyi planladığını ifade etmesi, tüm bu bağlılık iddiaları desteklemekte.
Görsel 2: Trump ve Milei Görüşmesi
Kaynak: The White House
Her iki taraf da bu dostluk ilişkisinden ciddi faydalar sağlıyor. ABD’nin bu dostluk ilişkisinde en fazla çıkar sağladığı konunun Arjantin’in mineral stokları olduğu iddia ediliyor çünkü Arjantin, yenilenebilir pillerin önemli bir bileşeni olan lityum gibi minerallere sahip.
Javier Milei başkan seçilmesinden bu yana sadece Amerika ile değil, aynı zamanda Çin hükümetiyle de anlaşmalar yaparak kritik madenler üzerinden ticari ilişkiler geliştirmiştir. Çin Arjantin’deki lityum madenciliğine yaptığı yatırımlar sayesinde özellikle kritik ham maddelerin önde gelen tedarikçilerinden biri hâline gelmeye devam ediyor. Her ne kadar Amerikalı diplomatlar Milei’yi Çin’e lityum satışında bir kısıtlama getirmeye çağırsa da Milei döneminde Arjantin ve Çin arasındaki ticari ilişkiler de artarak devam etmektedir. Dolayısıyla bu dostluktan en kârlı olanın Milei olduğunu iddia edenler de bulunmakta. Arjantin ile iş ortaklıklarını artırmak isteyen Trump’ın yoldaşı Elon Musk da Javier Milei ile yakın ilişkiler kurmak istiyor çünkü lityum kullanılarak üretilen Tesla’nın araç bataryaları hem daha uzun süre enerji depolayabiliyor hem de daha güvenilir. Dolayısıyla Elon Musk şirketi Tesla için Arjantin’den lityum ithal etmekte. Elon Musk, Javier Milei’in seçimi kazanması üzerine sahibi olduğu X platformu üzerinden Arjantin’i artık refahın beklediğini paylaşarak Milei’e destek verdi. Arjantin’deki lityum tedarikçisine 1,1 milyar dolarlık bir yatırım yapması, sahibi olduğu Starlink projesini Milei döneminde faaliyete geçirmesi gibi sebeplerden ötürü Musk’ın Milei ile arasını iyi tuttuğu iddia ediliyor.
Son olarak mart ayında Arjantin hükümeti ile ABD arasında bir Serbest Ticaret Anlaşması üzerinde çalışıldığı ifade edildi. Arjantin Devlet Başkanlığı Sözcüsü Manuel Adorni, anlaşma sayesinde bu dostluk ilişkisinin yakın zaman içerisinde devamının geleceğini bizlere gösteriyor.
Milei’nin İsrail Temasları
Javier Milei’nin Arjantin Başkanı olarak seçilmesi, İsrail-Arjantin ilişkilerinde bir yakınlaşmayı yarattı. Milei, zaman zaman Yahudilik inancına duyduğu yakınlığı açıkça ifade etmiş ve seçildikten sonra Musevi olmak istediğini açıklamıştır. Hatta Chabad topluluğu ile yakın ilişkiler sürdürmektedir. Milei’nin Yahudilik inancına karşı beslediği sempatiyi fırsat buldukça dillendirmesi, iki ülke arasında sağduyuya dayalı diplomatik ilişkiler geliştirilmesine olanak sağlamıştır.
7 Ekim’de başlayan İsrail-Hamas savaşından beri İsrail’i birkaç defa ziyaret ederek İsrail’e açık destek verdi. İki ülke arasındaki dostluğu pekiştirmek adına Arjantin’in Birleşmiş Milletler’de kullandığı İsrail karşıtı oylamaları da geri çektiğini ifade etti. İsrail’e olan sonsuz desteği sebebiyle yakın zamanda kendisine “Yahudi Nobel Ödülü” takdim edildi. Kendisi aynı zamanda Genesis Ödül Vakfı’nın takdim ettiği ödülü alan ilk prestijli devlet başkanı oldu. Milei ödül töreninde en yakın sürede Arjantin Büyükelçiliğini Kudüs’e taşıyacağını paylaştı. Ocak ayında kendisine verilen bu ödülün üzerine mayıs ayının başında Arjantin, İkinci Dünya Savaşı sonrası Arjantin’e sığınmacı olarak giden Nazi kaçaklarının faaliyetleriyle ilgili detayları içeren ve hatta devlet sırrı olarak muhafaza edilen belgeleri kamuoyuyla paylaştı. İçerisinde Adolf Eichmann, Erich Priebke ve Josef Mengele gibi önemli isimlerin olduğu 1.850 belge yayınlandı.
Ülkesindeki protestolar sebebiyle daha önceki ziyaretini erteleyen Milei, haziran ayında İsrail’i ikinci kez ziyaret etmeyi planlıyor. Arjantin’in İsrail Büyükelçisi Shimon Axel Wahnish, Milei’nin ziyaretinde İsrail hükümeti ile terörizm ve antisemitizme karşı bir mutabakat zaptı imzalayacaklarını bildirdi.
Görsel 3: Şubat 2024 Tarihinde Milei Batı Kudüs’te Netantahu ile Görüştü
Kaynak: Anadolu Ajansı
Meloni ve Milei’den Çok Boyutlu İş Birliği Hamlesi
İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ve Arjantin Başkanı Javier Milei bir ortaklık kurma çabasının yanı sıra ideolojik açıdan da birbirlerine oldukça yakın durmaktalar çünkü Meloni, muhafazakâr sağ düşüncesini benimsemiş Brothers of Italy partisinin liderliğini yapmakta. Her ne kadar başlangıçta göçmen karşıtı ve geleneksel aile değerlerini benimsemiş bir tavrı olsa da zaman içerisinde bu tutumunu yumuşattı. Meloni’nin temmuz ayında yaptığı açıklamada ülkesinde antisemitizme yer olmadığını söylemesi üzerine antisemitizm noktasında Milei ile ortak bir paydada buluştuklarını söyleyebiliriz. Son aylarda ikili, görüşmelerini ve iş birliklerini arttırmaya başladı.
20 Kasım 2024 tarihinde Giorgia Meloni ve Javier Milei göç, ticaret ve olası iş birlikleri hakkında görüşmek için Buenos Aires’te bir araya geldiler. Bu görüşmede Milei, Meloni’nin göç konusundaki kısıtlayıcı politikaları takdir ederek örnek alınması gerektiğini ifade etti. Görüşme esnasında ön plana çıkan üç temel başlık bulunmaktaydı: siyasi iş birliği, organize suçla ortak mücadele ve gelişmiş ticari ilişkiler. Meloni özellikle ticari ilişkiler noktasında iki ülke arasında ciddi bir potansiyel olduğunu söyleyerek altyapı, ham madde tedariği, havacılık ve uzay alanlarında iş birliği noktasında önemli adımlar atmayı planlıyor.
14 Aralık 2024 tarihinde Roma’daki Başkanlık Sarayında tekrar bir araya gelen ikiliden dikkat çeken bir hamle geldi. Giorgia Meloni, Javier Milei ve kız kardeşi Başkanlık Genel Sekreteri Karina Milei’ye köken olarak İtalyan olmaları sebebiyle İtalyan vatandaşlığı verildiğini açıkladı. Ülkede tartışma yaratan vatandaşlık konusu hakkında özellikle İtalya More Europe muhalefet partisinden Riccardo Magi, İtalya’da doğup vatandaş olamayan kişilere haksızlık yapıldığını ve Milei’e vatandaşlık verilmesinin tek sebebinin aralarındaki dostluk ilişkisi olduğunu ifade etti. Bu görüşmenin ardından Milei ve Meloni aralarındaki iş birliğini daha da geliştirmek adına 2025-2050 yılları için bir eylem planı yapacaklarını açıkladılar.
Görsel 4: 4 Kasım 2024 Tarihinde Meloni’nin Arjantin’i Ziyareti
Kaynak: Anadolu Ajansı
Türkiye ve Arjantin Arasında Kurulmamış Bir Köprünün İmkanları
Sonuç olarak, Javier Milei popülist söylemleri, radikal reformları ve rasyonel siyasi ilişkileri sayesinde halkın çoğunluğu tarafından başarılı bir lider olarak anılmaya devam ediyor. Hakkındaki tüm eleştirilere rağmen enflasyonu düşürmeyi devam ettirebilirse reformist bir lider olarak güç kazanmaya devam edecektir. Elde edeceği güç onu sadece ulusal anlamda değil, uluslararası anlamda da daha avantajlı bir konuma ulaştıracaktır.
Bu bağlamda Türkiye ile Arjantin arasında ilişkiler geliştirilmesi ekonomik olarak her iki ülkenin de yararına olacaktır. Fakat Arjantin Başkanı Javier Milei, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile henüz resmi bir görüşme gerçekleştirmedi. Yakın gelecek için de resmi bir görüşme planlanmıyor. Milei her ne kadar açık bir şekilde Siyonizm’i destekliyor olsa da çıkar ilişkilerini de bir o kadar önemsediği aşikâr. Özellikle ekonomik anlamda güç kazanmak için iş birliklerine ihtiyaç duyan Arjantin ve Türkiye arasında ticari ilişkiler geliştirilebilir. Trump’ın Javier Milei ve Recep Tayyip Erdoğan ile daha ılımlı bir zeminde görüşebildikleri göz önüne alındığında ABD, Arjantin ve Türkiye’yi kapsayan ortak potansiyel iş birlikleri hakkında görüşülebilir. Bu iş birliğinin sağlanması için iki tarafın da kutuplaştırıcı söylemleri bir kenara bırakıp sağduyulu ve saygıya dayalı bir iletişim dili kurması şart.
Tuba Nur Aydın, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyoloji bölümü mezunu ve Türkiye Araştırmaları Vakfı araştırma asistanıdır.
