Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, bu yılın başlarında Endonezya’yı da kapsayan bir Asya ülkeleri ziyareti gerçekleştirdi. Bu ziyaret bir bütün olarak değerlendirildiğinde önemli gelişmelerin yaşandığı bir ziyaret olsa da Endonezya ile yapılan anlaşmaların kapsam ve derinliği ayrıca dikkatleri üzerine çekti. Endonezya ziyaretinde, Türkiye-Endonezya ilişkilerinde yeni dönemin başladığını gösteren gelişmeler yaşandı. İki ülke arasında 13 anlaşma imzalandı. Bu anlaşmalardan özellikle savunma sanayi alanında yapılan anlaşmalar, iki ülke arasındaki ilişkilerde sıçrama taşı niteliğinde gelişmeler olarak kendini gösterdi.
Savunma Bakanlığından Devlet Başkanlığına
Esasen Endonezya Devlet Başkanı Prabowo Subianto’nun verdiği mesajlar iki ülke arasında ilişkilerin geleceğine ilişkin önemli bir çerçeve çizmişti. Ziyaret esnasında yaptığı açıklamada Prabowo Subianto, iki ülke arasında Osmanlı döneminden bu yana güçlü ilişkilerin olduğunu ve Endonezya ile Türkiye arasında ortaklığı güçlendirme konusunda kararlı olduklarını belirtti. Bunun yanında iki ülke arasında savunma sanayi iş birliği çabalarına daha çok destek vermek istediğine dikkati çekti. Subianto’nun 2019-2024 yılları arasında Endonezya Savunma Bakanı olarak görev aldığını da belirtmek gerek.
Bu ziyarette gerçekleşen “Bayraktar TB3 ve Bayraktar Akıncı İhracatına Yönelik Ortak Üretim Anlaşması” kapsamında, Endonezya’ya Türkiye’den 60 Bayraktar TB3 ile 9 Bayraktar Akıncı’nın ihraç edilmesi yer aldı. Böylece Bayraktar TB3’ün ilk ihracatı Endonezya’ya gerçekleştirilmiş olacak. Ayrıca Türk savunma sanayi firmalarından ASELSAN, ROKETSAN, TAIS ve HAVELSAN Endonezya ile savunma sanayi alanında stratejik iş birliği geliştirecek anlaşmalara imza attı. Ziyaret kapsamında Türk Savunma Sanayii Başkanlığı ile Endonezya Savunma Bakanlığı arasında Savunma Sanayi İşbirliği Anlaşması da imzalandı.
Tarihi Dayanışma Geleceğe Işık Tutuyor
Endonezya Devlet Başkanı Subianto bu ziyaretin ardından Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın daveti üzerine resmi ziyarette bulunmak üzere nisan ayında Türkiye’ye geldi. Bu ziyarette yaptığı açıklamada Subianto yine iki ülke arasında savunma sanayi iş birliği konularına atıf yaptı ve ülkesinin Batılı emperyalistler tarafından saldırıya uğradığı süreçte Osmanlı Devleti’nin Endonezya’ya askeri alanda silah ve danışmanlık desteği verdiğini belirtti.
Savunma Sanayi İş Birlikleri
Diğer yandan bulunduğumuz haziran ayı içinde Türk savunma sanayisi şirketleri, Endonezya’nın Cakarta kentinde düzenlenen INDO Defence 2025 fuarında iş birliği anlaşmaları imzaladı. Fuar kapsamında ROKETSAN ve PT Republik Defence Indonesia arasındaki stratejik uyumu ve teknoloji transferi, kabiliyet gelişimi ve bölgesel güvenlik alanlarındaki ortak vizyonu güçlendiren iki yeni anlaşma da yapıldı. Ayrıca ROKETSAN, Endonezya Savunma Bakanlığının iki deniz platformuna ATMACA silah sistemi entegrasyonu için Sefine Tersanesi ile sözleşme yaptı. Bu gelişme, Endonezya’nın deniz savunma gücü alanında da Türkiye ile iş birliğinde kararlılığı olarak değerlendirildi.
ASELSAN, PT PINDAD firması ile silah sistemleri, güdüm ve atış kontrol teknolojilerinde iş birliğine gitti. Diğer yapılan anlaşmalarda radar, gözetleme, siber güvenlik ve komuta sistemlerinde teknoloji transferi ve ortak üretimi kapsayan iş birlikleri yer aldı. Ayrıca ASELSAN sistemlerinin Endonezya’nın Patriot 4x4 araçlarında kullanılmasını içeren anlaşma gerçekleştirildi. ASELSAN’ın Endonezya’da ofis açması da iki ülke arasında savunma sanayi iş birliğini derinleştirmede önemli bir adım. 2024 yılında Türkiye’den Endonezya’ya hücumbot tedariki sağlayacak anlaşmayı da hatırlatmakta fayda var. Diğer yandan TUSAŞ Bundung şehrinde şirket kurdu ve proje faaliyetlerini sürdürüyor.
Tarihi Anlaşma: KAAN
Mevcut durumda Türkiye ile Endonezya arasında, Hava Araçları ve Yüksek Teknoloji Sistemleri, Ortak Geliştirme Projeleri, İhracat Potansiyeli Taşıyan Alanlar ve Üretim Altyapısı ve Teknoloji Transferi alanlarında iş birliği yapılıyor. Bu gibi pek çok iş birliği ve anlaşmaya geçtiğimiz günlerde bir yenisi daha eklendi. Türkiye ile Endonezya arasında imzalanan anlaşma çerçevesinde 48 adet Milli Muharip Uçak KAAN’ın Türkiye’de üretilerek Endonezya’ya ihraç edileceği açıklandı. Bu anlaşma iki ülke arasında savunma sanayi iş birliğinin dönüm noktalarından biri olarak değerlendirildi ve 10 milyar doları aşan tarihi anlaşma olarak dünya basınında yer aldı. Mali açıdan Türkiye’nin şimdiye kadar gerçekleştirdiği en büyük savunma sanayi ihracatı kayda geçti. Geliştirilen iş birlikleri ile beraber, önümüzdeki süreçte Endonezya Savunma Üniversitesi ile Türkiye Milli Savunma Üniversitesi arasında iş birliğinin kurulması beklenmekte, bu sayede ikili ilişkilerin akademik ve kurumsal düzeye taşınması hedeflenmektedir.
Savunma Sanayi İş Birliği İlişkileri Nasıl Etkiler?
Türkiye ile Endonezya arasında savunma sanayinde gerçekleştirilen iş birlikleri diğer alanlardaki potansiyeli göstermesi ve bu potansiyelin hayata geçirilmesi bakımından önemli bir örneklik teşkil ediyor. Endonezya Devlet Başkanı, yaptığı açıklamalarda Endonezya halkının Türkiye’ye göstermiş olduğu teveccühü her fırsatta dile getiriyor. Endonezya ve Osmanlı arasındaki tarihi ilişkilerden Endonezyalıların Türkiye’yi en büyük Müslüman Medeniyet olarak görmesine kadar pek çok konuda Endonezya’dan Türkiye’ye özel bir ilgi olduğu doğrudan devlet başkanı düzeyinde ifade edilen bir husus. Endonezya’yı ziyaret edenler bölge halkının Türkiye’ye ilgisini doğrudan müşahede etme imkanı buluyor.
Özellikle yapılan anlaşmalar arasında “altyapı” alanında iş birliği, Endonezya’nın yeni başkent olması için hazırlıklarını sürdürdüğü Nusantara’nın geliştirilmesi planı kapsamında ulusal stratejik altyapı projelerini de içeriyor. Endonezya’nın yeni başkentinin inşasında Çin’in oldukça etkin olduğu biliniyor. Bu nedenle Türkiye’nin bu süreçte yer alması, Endonezya’nın yeni başkent projelerinde Çin’e alternatif oluşturması ve Türkiye-Endonezya ilişkilerine verilen önem bakımından oldukça stratejik ve anlamlı bir adım. Bu adımın sürdürülmesi ve hayata geçirilmesi ise Endonezya için stratejik Türkiye için anlamlı bir iş birliği olarak kendini gösteriyor.
Endonezya nüfusuyla, ekonomik potansiyeliyle ve Türkiye’ye olan ilgisiyle Türk yatırımcılar için de önemli fırsatlar sunuyor. Henüz yeterince iş birliği yapılmamış olan pek çok alan var. Devlet olarak karşılıklı kurumsal yapılanmaların faaliyet göstermesi ise ilişkilerin daha da gelişmesi için olmazsa olmaz bir gösterge olarak kendini gösteriyor. Endonezya’da bulunan Türkiye’ye ait devlet kurumlarının ve bu kurumlarda çalışanların sayısının artırılması ise iş birliğinin gelişmesine katkı sunabilecek stratejik adımlar olacaktır. Çünkü iki ülkenin birbirini daha çok tanımaya ve keşfetmeye ihtiyacı var.
