Emmanuel Jean-Michel Frédéric Macron, 21 Aralık 1977 tarihinde, çocuk doktoru bir anne ile nöroloji profesörü bir babanın çocuğu olarak Fransa’nın Amiens şehrinde dünyaya geldi.
Üniversite eğitimini Paris Nanterre Üniversitesi’nde felsefe alanında tamamlayan Macron, ardından Sciences Po’da Kamu İşleri yüksek lisansı yaptı. 2004 yılında Fransa’nın seçkin okullarından École Nationale d’Administration (ENA)’dan mezun oldu. Eğitiminin ardından Maliye Genel Müfettişliğinde görev yaptı ve 2008 yılında yatırım bankacılığı şirketi Rothschild & Co.’da çalışmaya başladı.
Siyasi kariyerine 2006 yılında Sosyalist Parti’ye katılarak adım atan Macron, 2012 yılında Cumhurbaşkanı François Hollande’ın Genel Sekreter Yardımcısı olarak atandı.
Fotoğraf 1: Emmanuel Macron ve François Hollande
Kaynak: Aljazeera Turk
2014-2016 yılları arasında Ekonomi, Sanayi ve Dijital İşler Bakanı olarak görev yaptı. Ağustos 2016’da bu görevinden istifa ederek 2017 Fransa Cumhurbaşkanlığı Seçimleri için adaylığını açıkladı. Bu süreçte merkezci ve reformcu bir hareket olan “En Marche!” (Yürüyüşte) adlı siyasi partiyi kurdu.
Fotoğraf 2: 2017 yılı En Marche adayı olarak oyların yüzde 65’ini aldı
Kaynak: Anadolu Ajansı
Emmanuel Macron’un 2017’de Marine Le Pen’i mağlup ederek iktidara gelişi yalnızca Fransa’da değil, Avrupa genelinde de bir “yeni merkez” hayalinin simgesi olarak umut ve beklenti ile karşılandı. Ne sağın klasik figürlerine benziyordu ne de solun alışıldık klişelerine. Gençti, teknokrattı, küresel sermayeye yakın ama sosyal adalete duyarlı görünüyordu. Eski düzenin içinden gelip yeni bir düzen vaat eden Macron, Avrupa’nın kendi iç krizini aşma girişimi için bir kurtarıcı gibi karşılanmıştı. Ancak zamanla Macron’un temsil ettiği bu “merkezci uzlaşma” fikrinin ne kadar kırılgan ve geçici olduğu ortaya çıktı.
Kişisel Siyaset Tarzı
Macron, siyaset sahnesine çıktığı andan itibaren ideolojik bir temsilci değil, siyasi bir “tarz” meselesi oldu. Ne söylediğinden çok nasıl söylediği, ne vaat ettiğinden çok nasıl temsil ettiği tartışılıyordu. Özgündü, Fransız monarşisinden kalan o aristokratik mesafesiyle, Cumhuriyetçi kurumların teknokratik soğukluğunu harmanlayan kendine has bir üsluba sahipti. Kendisine atfedilen “jüpiteryen lider” benzetmesi, halkla arasına bilinçli bir mesafe koymayı seçen elitist siyasi anlayışını tanımlıyordu. François Hollande’ın gündelik meselelerin içinde, fazla “halkçı” görünmesini eleştiren bir liderlik çerçevesini savunuyordu. Ne popülistti ne de geleneksel bir merkez siyasetçisiydi. Daha çok, gücünü “akıldan” alan ve “ideolojiden arındırılmış” bir siyasete sırtını yasladığını imâ eden, halkla mesafeli, muhatabı devlet olan soğukkanlı bir aktördü.
Macron’un bu yaklaşımı, başlangıçta Fransız seçmeni nezdinde bir ferahlık hissi yarattı. Kurumsal çözümler vaat eden, ideolojik kutupların dışında duran, “ortak aklı” önceleyen bir profil gibi görüldü. Ancak zamanla bu tarafsızlık iddiası, bir tür kimliksizlik ve sorumluluktan kaçış biçimi olarak algılanmaya başlandı. Sosyal adalet taleplerine teknokratik önerilerle yanıt veren, halkın öfkesini istatistiksel ve rasyonel verilerle yatıştırmaya çalışan bir devlet aklı, kaçınılmaz olarak sokakta kırılacaktı. Nitekim sarı yelekliler, emeklilik reformu protestoları ve sendikal hareketler gibi toplumsal öfke patlamaları, Macron’un “soğukkanlı” liderliğinin toplumsal gerçeklik karşısında ne kadar kırılgan olduğunu gösterdi.
Fotoğraf 3: Sarı yelekliler hareketi zamlara ve kötü ekonomik koşullara tepki olarak 17 Kasım 2018’de başlamıştı
Kaynak: Anadolu Ajansı
Macron’un kişisel siyasi dili de bu mesafeyi derinleştirdi. Bir yandan Avrupa elitlerine güven veren, global forumlarda “liberal düzenin son kalelerinden biri” gibi davranan bir Fransa lideri portresi çizdi; diğer yandan içeride halkla arasına şeffaf ama kalın bir cam duvar ördü. “Aydınlanmış elitlerin son temsilcisi” olarak sahneye çıkan Macron, zamanla kendini entelektüel hiyerarşinin bir mahkumu hâline getirdi.
Macron’un Seçilme Koşulları
2017 yılı, hem Fransa hem dünya siyasetinde derin ideolojik çözülmelerin ve siyasal belirsizliklerin yılıydı. Klasik sağ ve sol partiler sadece Fransa’da değil, birçok Batı demokrasisinde güven ve temsil krizine girmişti. ABD’de Trump, İngiltere’de Brexit, Almanya’da AfD’nin yükselişi, İtalya’da sistem karşıtı hareketler… Hepsi, liberal-demokratik modelin çözülmekte olduğuna dair güçlü işaretlerdi.
Fransa özelinde ise durum çok daha komplikeydi. Sosyalist Parti, François Hollande döneminde hem ekonomik durgunluk hem de güvenlik krizleriyle ciddi bir çözülme yaşamıştı. Les Républicains, Sarkozy sonrası dönemde kendi içindeki liderlik savaşlarıyla meşguldü. Seçmen alışılagelmiş aktörlerden ve klasik partilerden bıkmış ama radikal sağa (Marine Le Pen) ya da sistem dışı sol alternatiflere (Mélenchon) yönelmeye karşı da temkinliydi. İşte tam bu “ne o, ne bu” ikliminde, Macron hem tanıdık hem yeni bir figür, tam da ihtiyaç duyulan “üçüncü seçenek” olarak sahneye çıktı.
Henüz 39 yaşındaydı, hiçbir seçim tecrübesi yoktu. Bankacılıktan geliyordu, ekonomi bakanlığı yapmıştı, eski sistemin içinde ama yeni bir söylem sahibiydi. Hem sistemin çocuğu hem sistem eleştirisinin aktörü gibi davranıyordu. Fransa’da “ne sağ ne sol” diyerek gelen neredeyse her aktör gibi, o da merkezde kırılmaya başlayan o güven boşluğunu hızla doldurdu. Ancak bu merkez, ideolojik bir cepheden çok bir kaçış alanıydı. Seçmenin alternatifsizlik duygusu Macron’a siyasi bir figür olma imkânını sunmuştu.
Fransa’nın Macron ile Dönüşen Pozisyonu
Macron, yalnızca Fransa’yı değil, Avrupa’yı da dönüştürmek isteyen bir lider olarak sahneye çıktı. Almanya’nın siyasi olarak zayıfladığı, İngiltere’nin Brexit’le masayı terk ettiği bir dönemde, Fransa’nın “Avrupa’nın siyasi lideri” rolünü üstlenmesi, hem Macron’un kişisel vizyonuna hem de Paris’in jeopolitik beklentilerine uygundu. Ancak Fransa’nın küresel hayalleri, çoğu zaman kendi ekonomik gücünün ve diplomatik kapasitesinin ötesine taşan bir retoriğe dönüştü.
Macron, Avrupa Birliği’ni yeniden yapılandırma iddiasından NATO’yu “beyin ölümü gerçekleşmiş” ilan etmeye varan söylemleriyle Lübnan’dan Libya’ya kadar geniş bir coğrafyada söz sahibi olma arzusundaydı. Fakat dış politikada çoğu hamlesi ya yarım kaldı ya da ters tepti. Bunun nedeni yalnızca Macron’un stratejik hataları değildi. Fransa’nın dış politikası, artık Soğuk Savaş sonrası dönemin güç dengeleriyle yönetilemeyecek kadar çok kutuplu bir dünyayla karşı karşıyaydı.
Bir yanda eski sömürgelerinde artan Fransız karşıtlığı, diğer yanda Afrika’daki nüfuz kaybı; bir yanda Almanya ile liderlik rekabeti, diğer yanda ABD’nin Avrupa’ya olan ilgisizliği vardı. Fransa, büyük güç refleksiyle hareket eden ama bölgesel aktör konumuna gerileyen bir ülkenin çelişkisini taşıyordu. Macron ise bu çelişkinin sözcüsüydü. Zaman zaman De Gaulle’cü özerklik vurgusu yaptı, zaman zaman Merkel sonrası Avrupa’da “fikir lideri” gibi davrandı. Ancak arkasında onu taşıyacak bir kurumsal güç, ekonomik kapasite ve toplumsal meşruiyet gücü yoktu.
Fransa, Macron döneminde dış politikada söylem üretme gücünü korudu ama bunu stratejik sonuçlara dönüştüremedi. Avrupa’da bile Macron’un birlik çağrıları çoğu zaman içeride yaşadığı siyasal zayıflıklarının üstünü örtme çabası olarak okundu. Böylece Fransa, tarihsel ağırlığını korumaya çalışan ama güncel krizlerini aşamayan bir ülke profiline dönüştü. Avrupa’nın kalbindeydi ama etkili bir merkez değildi; masadaydı ama karar verici olmaktan uzak bir pozisyona çekilmişti.
Türkiye-Fransa İlişkilerinde Macron Dönemi
Macron döneminde Türkiye-Fransa ilişkileri, stratejik ortaklık iddiasından çok ideolojik ve jeopolitik gerilim başlıklarıyla anıldı. Her iki ülkenin de tarihsel hafızası, bölgesel iddiaları ve liderlerin kişisel siyaset tarzları, ülke ilişkilerini çoğu zaman rekabet eksenine çekti. Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanı tartışmaları, Libya’daki karşıt pozisyonlar, Ermeni meselesi ve Fransız iç siyasetindeki İslam tartışmaları, bu dönemde ikili ilişkilerin gerilimini yükselten başlıca unsurlardı.
Macron’un Türkiye’ye yönelik kullandığı dil, çoğu zaman stratejik olmaktan çok iç politika odaklıydı. Türkiye’yi “Avrupa değerlerine tehdit” olarak çerçeveleyen söylemler, Fransa’daki seküler hassasiyetin ve aşırı sağ baskısının bir sonucu olarak şekillendi. Laiklik iddiasını bir tür kültürel üstünlük aparatına dönüştüren Macron yönetimi, özellikle Samuel Paty cinayeti sonrası İslam’la özdeşleştirdiği güvenlik krizlerinde Türkiye’yi açıkça hedef aldı. Bu da diplomatik diyaloğu imkânsız hale getiren siyasi bir zemin yarattı.
Türkiye ise Macron’un bu tavrını yalnızca bir liderin ideolojik saplantısı olarak değil, Batı’nın genel “Doğu” fobisinin bir tezahürü olarak okudu. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın zaman zaman doğrudan Macron’u hedef alan çıkışları da bu diplomatik zeminin bir yansımasıydı. Fakat perde arkasında iki ülke, ekonomik ilişkilerde, NATO zemininde ve kriz diplomasisinde diyaloğu sürdürmeye devam etti. Liderler zaman zaman çatıştı ama hiçbir zaman tamamen kopmadı.
Macron dönemi, Türkiye açısından yalnızca diplomatik gerilimlerin değil, aynı zamanda jeopolitik üstünlüklerin de sahneye çıktığı bir dönemdi. Doğu Akdeniz’de Türkiye’yi dışlama hamlesi başarısız oldu. Libya’da Fransa’nın desteklediği aktör geri çekilirken Türkiye’nin inisiyatifi belirleyici hale geldi. Suriye’de Türkiye sahada ve masada varlığını korurken, Fransa figüran olmaktan öte gidemedi. Afrika’da ise Türkiye’nin artan diplomatik ve ekonomik varlığı, Fransa’nın eski sömürge coğrafyasındaki nüfuzunu ciddi biçimde sarstı. Kısacası Macron ile çarpışılan her alanda, Türkiye yalnızca direnmedi, çoğu zaman sahayı da kazandı.
Fransa’nın büyük güç olma refleksiyle şekillenen dış politikasının karşısında Türkiye, esnek, çok katmanlı ve sahaya dayalı bir strateji kurguladı. Bu da politikaya Macron’un söylem üzerinden kurduğu liderlik tarzını boşa çıkaran pratik bir akıl olarak yansıdı. Türkiye açısından Macron dönemi, yalnızca bir rekabetin değil, Fransa’nın uzun süredir alışkın olduğu hiyerarşik üstünlük geleneğinin de fiilen sarsıldığı bir devrin adıydı.
Macron’un Geride Bıraktığı Siyaset
Emmanuel Macron’un iktidarı, başından itibaren sistem dışı bir figürün, sistemin merkezine oturtulma çabasıydı. Ancak kurumsal siyaset bu denli hızlı dönüştürüldüğünde, kurucu kadrolar kadar denetleyici yapılar da zayıflar. Macron da bunu yaşadı. Cumhurbaşkanlığı koltuğunda gücün mutlak sahibi gibi görünse de, Meclis’teki çoğunluğunu kaybettiği 2022 seçimlerinden sonra aslında yönetilemeyen bir rejimin sembolü haline geldi. Başkanlık sisteminin katılığı ile parlamenter siyasetin dağınıklığı arasında sıkışmış bir lider profili çizdi.
Rakipleriyle olan ilişkileri ise uzlaşmadan çok tahakküm diliyle şekillendi. Geleneksel sağ (Les Républicains) ile zaman zaman geçici ittifaklara yöneldi ancak bu iş birlikleri mütabakat üretmekten çok “yönetilemeyen krizi yönetme” biçiminde sonuçlandı. Sol ise Jean-Luc Mélenchon’un liderliğinde bir blok oluştursa da, bu ittifak yapay ve istikrarsız kaldı. Macron’un bu gruplara karşı üstünlüğü, daha çok onların bölünmüşlüklerinden kaynaklandı. Ancak en ciddi tehdit, yıllardır Fransız merkez siyasetine parmak sallayan Marine Le Pen oldu.
Le Pen ile girdiği iki cumhurbaşkanlığı yarışını da kazandı ancak bu zaferlerin hiçbiri toplumsal mutabakata ikna edici bir üstünlük getirmedi. İkinci tur sisteminin zorunlu tercihi olarak destek aldı; yani halkın desteğini değil, korkusunu iktidara dönüştürdü. Her seçimde “Le Pen’e karşı tek seçenek” konumunda olmak Macron’un kısa vadede işine yaradı ama uzun vadede siyaset, kurumsal karşılığı olmayan bir kişiselleşmeye dönüştü. Bu da sistemin siyasal kapasitesini tüketti.
Macron’un ikinci döneminde artık ne merkezden bir halk hareketi yaratmak mümkündü ne de teknokratik bir söylemle halkı ikna etmek. Sarı Yelekliler’den emeklilik reformuna kadar her kriz, yalnızca siyasi değil, yapısal bir çöküşün de işaretiydi. İttifak arayışları, kendi meşruiyetinin tükenişini geciktirme çabasına dönüştü. Fransa’da “bir kişiye göre inşa edilen merkez”, artık o bir kişiyi bile taşıyamaz hâle geldi.
Macron’un bıraktığı miras, seçilmiş bir aktörden çok, alternatifsizliğin temsilcisi olarak hatırlanacak. Artık üçüncü kez aday olamayacak olması, yalnızca anayasal bir sınırlama değil; aynı zamanda siyasi bir rahatlama gibi de okunuyor.
Le Pen’in karşısında yıllardır “kötünün iyisi” olarak dayatılan Macron’un yokluğunda, Fransız siyasetinin yeni bir siyasi denge kurup kuramayacağı ise önümüzdeki sürecin esas sorusu olacak.
